آسمان پاک

خودروسازان در ماه‌های گذشته با کاهش تیراژ مواجه شده‌اند. دلیل این کاهش تیراژ، چه بحث کاهش عرضه باشد یا نقص قطعات، باعث می‌شود مشکلات بسیاری برای این صنعت ایجاد شود. به نظر می‌رسد با تنگ‌ترشدن حلقه تحریم‌ها و سیاست‌های نادرستی که در صنعت کشور بطور کلی دنبال می‌شود، همه صنایع و علی الخصوص صنعت خودرو بعنوان دومین صنعت بزرگ کشور با تهدید جدی مواجه شود.

در همین زمینه یک کارشناس صنعت خودرو، با بیان اینکه کاهش تولید خودروسازان بدلیل شرایط سیاسی و اقتصادی تحمیلی، عواقب ناخوشایندی برای اقتصاد این شرکت‌ها دارد، می‌گوید: «درواقع شرکت‌های خودروسازی که از حاکمیت دولتی در مدیریت خود برخوردارند، درهر سطحی از تولید و درآمد مجبور به پرداخت بخشی از هزینه‌های تولید تحت عنوان هزینه های ثابت هستند.»

زیان شرکت‌های زیرمجموعه و هزینه‌های ثابت

حسن کریمی‌سنجری افزود: «از آنجاییکه روش بنگاه‎داری در این شرکت‎ها مبتنی‌بر منافع صرفا اقتصادی نیست و ملاحظات سیاسی و مصلحتی در تصمیمات این شرکت‌ها نقش قابل‌توجهی دارند، نمی‌توانند مانند یک بنگاه اقتصادی که براساس نیاز و مبتنی بر سودآوری هزینه‌های خود را کنترل ‌می‌کنند، درخصوص شناورسازی هزینه‌های ثابت، متناسب با سطح تولید و درآمد اقدام نمایند.»

 وی در ادامه ‌گفت:‌ «میزان تولید و درآمد ایران‎خودرو و سایپا در شرایطی مثل این روزها کاهش یافته اما سطح هزینه‌های ثابت کاهش نیافته است. بنابراین میزان سودآوری آن‎ها تنزل پیدا می‎کند و به‎نوعی حاشیه زیان برخی از شرکت‌های زیرمجموعه این دو شرکت افزایش می‎یابد. بعبارت دیگر، وقتی که میزان تولید در این دو شرکت و زیرمجموعه آن‎ها از یک سطح مشخصی پایین‌تر می‌رود، بعنوان یک معضل غیرقابل جبران، بخشی از سرمایه در گردش و در شرایط حادتر بخشی از دارایی‎های ثابت این شرکت‌ها را می‌بلعد.»

کریمی‌سنجری در تشریح این موضوع اظهار می‌کند: «به زبان ساده تصور کنید میزان ۱۰درصد درآمد حاصل‌از فروش یک‎هزار دستگاه خودرو در یک شرکت فرضی مربوط ‌به هزینه‎های ثابت آن باشد. وقتی که  تولید از یک‎هزار دستگاه به ۵۰۰دستگاه کاهش یابد، در حالیکه در مقابل شرکت نتواند هزینه‎های ثابت خود را به همین میزان کاهش دهد، طبیعی است که این‎بار حدود ۲۰درصد درآمد فروش شامل هزینه‎های ثابت می‎شود.»

وی ‌افزود: «در چنین شرایطی تصور کنید این شرکت برای فعالیت‌های تولیدی خود حدود ۲۰درصد سودآوری منظور کرده باشد. پیداست وقتی تولید تا سطح ۵۰درصد کاهش یابد، بدون آنکه این شرکت فرضی توانایی کاهش هزینه‌های ثابت متناسب با کاهش تولید و درآمد را داشته باشد، عملا سود حاصل از فعالیت‌های تولیدی این شرکت صفر می‌شود. شبیه این شرایط البته با فرایندی پیچیده تر گریبان‌گیر شرکت‌های خودروسازی دولتی ایران است.»

افزایش حقوق و دستمزد با وجود نیاز به تعدیل نیرو

کاهش تیراژ خودرو در شرکت‌های مهم خودروساز دنیا با تعدیل نیرو و فروش سایت‌های تولید و بطور کلی کاهش هزینه‌های سربار مهار می‌شود. اما در ایران به علت مسائل اجتماعی و سیاسی، امکان تعدیل نیرو و کاهش زیان از این طریق وجود ندارد.

کریمی‎سنجری در این خصوص تاکید دارد: «فراموش نکنیم در دوره تحریم‎های قبلی، شرکت پژو چند صدهزارنیروی انسانی خود را به علت خروج از بازار ایران تعدیل کرد، درحالیکه شرکت ایران‌خودرو چنین اجازه‎ای را نداشت. امروزه نیز همین وضعیت مجددا در حال تکرار است؛ تولید خودرو به علت خروج شرکای صنعت خودرو از کشور و تحریم‎های جدید، سطح جدیدی از کاهش را تجربه می‌کند. از سویی، هزینه‎های تولید در این شرکت‎ها بعلت تاثیر مستقیم افزایش نرخ ارز در زنجیره تامین آن‎ها و نیز پیچیدگی روش‎های تامین اقلام خارجی به‎شدت افزایش یافته است و از  سوی دیگر با قیمت‎های سرکوب‎شده در این شرکت‌ها مواجهیم که حتی اگر سطح قیمت‎ها متناسب با سطح هزینه‎های تولید و با نرخ آزاد و به حاشیه بازار هم سپرده شود، باز بعلت کاهش قدرت خرید مصرف‎کننده واقعی، قطعا با افت شدید در طرف تقاضا روبرو خواهیم شد.

همه این‎ها درحالی است که عملا این شرکت‌ها نه‎تنها اجازه تعدیل نیرو نخواهند داشت بلکه ممکن است مجبور به افزایش نسبی حقوق و دستمزد شوند که بخش مهمی از هزینه‎های ثابت است.»

خودروسازی ایران عکس جریان توسعه عمل می‌کند

این کارشناس صنعت خودرو با بیان این‎که امروزه یکی از مهم‎ترین پارامترهای توسعه خودروسازی دنیا اولویت‎دادن به کاهش قیمت تمام‌شده است، می‌افزاید: «شرکت‌های بزرگ و صاحب برند تلاش می‌کنند علاوه‌بر افزایش نرخ تولید در زمینه کاهش هزینه‌های تولید که بخشی از آن شامل هزینه‎های ثابت است، به‎طور موثری عمل کنند؛ انتقال خطوط تولید به مناطقی با نیروی کار، انرژی و  سایر منابع ارزان به‌همین منظور رخ می‎دهد. اما به‎رغم این ضرورت‎ها، در خودروسازی داخلی همه‎چیز عکس جریان توسعه در دنیا سازماندهی شده است، به‎نحوی‎که همزمان با فعال‎شدن عوامل موثر بر کاهش جریان تولید، جریان تاثیرگذار در افزایش هزینه‌های تولید نیز فعال می‌شود و این دو جریان، بخشی از سرمایه در گردش و دارایی‌های ثابت خودروسازان را می‌بلعند. بنابراین کاهش تولید در خودروسازی‎های دولتی، بر کاهش میزان هزینه‎های ثابت تاثیرگذار نیست و نوعی خسران غیرقابل جبران را رقم می‎زند.»